Osobna uwaga należy się tej części delty, która jest dziełem morza i wiatru.
Jest to pas wydm, który zamyka deltę od strony morza. Zaczyna się koło Sopotu i towarzyszy wybrzeżu, silnie doń przyrośnięty. Oddziela się od delty dopiero tam, gdzie jako Mierzeja Wiślana odcina Zalew Wiślany od Bałtyku. Na tej długiej przestrzeni ciągną się omal bez przerwy wydmy, to w jednym, to w kilku łańcuchach, to proste, to paraboliczne. Jednymi przerwami są ujścia Wisły. Zrazu pas wydm jest wąski na kilkaset metrów, a wydmy niskie. Niebawem jednak, a mianowicie za dawnym ujściem Wisły Gdańskiej do morza, wysokość ich rośnie od 10 do 20 m, z ujściem koło Neufahr wynosi już 10-35 m, a za ujściem nowym koło Schiewenhorstu waha się miedzy 10 a 19 m. Szerokość pasa wydm jest największa w miejscu, gdzie pas zbliża się do Zalewu. Tu dochodzi do 2,5 km. Największa wysokość osiągają wydmy w środku pasa.
Czartery jachtów last minute – w Gdańsku – http://www.bavariasportcharter.pl
Począwszy od Westerki, wydmy są zalesione lub zasadzone roślinnością wydmową, która je umacnia i nie pozwala wiatrom rozwiewać. Bliskość morza i niskie położenie – to dwa czynniki geograficzne, które sprawiają, że klimat równiny deltowej pozostaje pod wpływem Bałtyku. Do pewnego tylko stopnia powstrzymać się stara ów wpływ wydm. Objawia się to szczególnie wyraźnie w rozkładzie opadów atmosferycznych, które w pasie wydm są zawsze wyższe od 500 mm, podczas gdy na równinie deltowej wahają się od 400 do 500 mm w ciągu roku. To też nizina nie należy do krain wilgotnych. Przeciwnie, ilość opadów jest tu, a w związku z tym i w pobliskiej dolinie Wisły, najmniejsza w dorzeczu Wisły. Deszcze są jednak częste, zwłaszcza w zimowej połowie roku. Lata i jesienie bywają piękne. Łagodzący wpływ morza objawia się w niezbyt ostrych zimach – w Gdańsku w styczniu średnio -1,3 st. C. – i w niezbyt gorących latach w lipcu średnio 17,8 st. C.
Czarter łodzi motorowych – w Gdańsku – http://www.bavariasportcharter.pl
Zdarzają się jednak zimy surowe i mrozy długotrwałe, które na długo, bo od początku grudnia do drugiej polowy marca, skuwają lodem Wisłę i Zalew Wiślany, tamując żeglugę. Wiosna często się spóźnia, niekiedy zaś przychodzi z nawrotami mrozów. Mimo pozornie gorszych warunków jest równina deltowa krajem dość gęsto zaludnionym. Nad rzeczką Świętą gęstość zaludnienia przekracza nawet 75 ludzi na km², na zachód i wschód od Nogatu przenosi 50 ludzi na km², na zachód od Wisły zmniejsza się i wynosi około 45 ludzi na km². Osiedla ludzkie są najczęstsze wzdłuż krawędzi płaskowzgórzy, następnie po wewnętrznej stronie pasa wydmowego, potem wzdłuż Wisły i jej dawnych czy obecnych ramion. Rzadsze są osiedla w pośrodku niziny; wtedy występują zawsze na miejscach suchszych. Są to prawie bez wyjątku wioski, zamieszkałe przez bogatych gospodarzy niemieckich.
Czarter Bałtyk – w Gdańsku – http://www.bavariasportcharter.pl
Miasta są tylko dwa (Nytych i Nowydwór), dwory są w ogóle nieznane. Co do kształtu przeważają ulicówki, na północnym wschodzie zaś wsie rzędowe. Pośród tych przeważających form rzadkie są wsie rozproszone, a wśród tych do wyjątków należą huby np. Polskie Huby na wschód od Głowy Gdańskiej. Gleba niziny składa się przeważnie z urodzajnego mułu rzecznego, zmieszanego z drobnym piaskiem i z humusem. Gleba ta łatwo przepaja się wodą, ale i łatwo schnie i daje się odwadniać. W pobliżu wód płynących, lub tu i ówdzie wyspowo pośród niziny, zjawiają się piaski, z natury mało żyzne i niekiedy, celem uzyskania plonów, nawożone mułem. Torfy występują zaledwie w kilku miejscach, jak np. na południe od Gdańska i miedzy Nogatem i jeziorem Druźno. Nizina deltowa jest jednym wielkim polem.
Czarter jachtów Bałtyk – w Gdańsku – http://www.bavariasportcharter.pl
źródło: materiały Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku
Gdańsk przeszłości i teraźniejszości 