Patrząc z wysoka na terytorium W. M. Gdańska, np z wyniosłej krawędzi wzgórz, które je od zachodu otaczają, łatwo się zorientować w geograficznych składnikach krajobrazu owego obszaru.
Składnikami tymi są naprzód wspomniane co dopiero wysokie żółtawozielone wzgórza i ich stroma krawędź na zachodzie i takież same wzgórza na południowym wschodzie i na wschodzie. W obramieniu owych wzgórza rozpościera się rozległa, płaska i niska kraina, wsparta swoim wierzchołkiem i swymi bokami o otaczające ją wyże, a swoją miejscami poszarpaną podstawą o Zalew Wiślany i o Zatokę Gdańską. Kontrast okolnych wyższych krain i równiny nizinnej, położonej kilka metrów nad morzem, a miejscami nawet kilka metrów pod morzem, jest w krajobrazie geograficznym terytorium W. M. Gdańska zjawiskiem pierwszorzędnym i odrazu rzucającym się w oczy.
Czarter Gdańsk – w Gdańsku – http://www.bavariasportcharter.pl
Po tej, ku morzu zaledwie pochylonej równinie toczy zwolna swe szarawe wody potężna Wisła, tworząc rozległą deltę, pełną strych odnóg i ramion, kanałów, rowów itp. wod i zbierając dość liczne dopływy z otaczających deltę wzgórz. Innym składnikiem krajobrazowym jest szarozielone, wiecznie ruchliwe morze, które w postaci lekko wgiętej w ląd Zatoce gdańskiej zamyka krajobraz równiny deltowej o d północy. Uzupełnia je od północnego zachodu zalew Wiślany, pośrednio tylko z Bałtykiem związany. Ponad tym szare niebo, rzadko czyste i wpadające w lazur, o wiele częściej lekko zamglone, a jeszcze częściej zasłonięte szybko mijającymi się obłokami lub ciężkimi chmurami. Ciemna zieleń lasów, rozpostartych tu i ówdzie na wzgórzach, oraz seledyn łąk i pastwisk, związanych nieodłącznie z niziną deltową, poprzerywany zmieniającym się w ciągu roku wyglądem pól, jak również białymi odsłonkami piaszczystych garbów i rzędem śnieżystych wydm, wyciągniętych w długą wstęgę wzdłuż morza, dopełniają obrazu i barwnego i urozmaiconego.
Czarter jachtów Gdańsk – w Gdańsku – http://www.bavariasportcharter.pl
Ale daleko ważniejszym uzupełnieniem są liczne osiedla ludzkie i łączące je drogi, stosunkowo gęsto rozrzucone. Białe lub ciemne ściany domów widoczne są wszędzie. Kraj nie jest bowiem bezludny, ani nawet rzadko zaludniony. Nade wszystko jednak wybija się potężne skupienie domów i dróg, jakim jest Gdańsk. Ważny to ośrodek działalności ludzkiej, opanowujący politycznie i gospodarczo rozległy obszar, choć w sposób dziwny na krawędzi swego terytorium położony. Wzgórza, otaczające równinę deltową od zachodu, to dalszy ciąg pojezierza pomorskiego, które wypełnia rozległą przestrzeń miedzy dolną Odrą i dolną Wisłą. Osiągnąwszy w pobliżu jezior kartuskich największa na tej całej przestrzeni wysokość ( Wieżyca 331 m), płaszczyzna pojezierna opada stopniowo ku delcie Wisły, schodząc zwolna od 250 m miejscami nawet do 50 m na swej krawędzi.
Luksusowy jacht Gdańsk – w Gdańsku – http://www.bavariasportcharter.pl
Owo pochylenie płaszczyzny pojeziernej ku wschodowi tłumaczy nam spływanie wód w tę stronę. Płaskowzgórze gdańskie jest utworem lodowców północnych, jest potężną moreną, złożoną tu na utworach geologicznie starszych, mianowicie trzeciorzędnych i kredowych. Ocenia się grubość owej moreny nawet na 140 metrów. Te grube zwały piasków, żwirów i glin lodowcowych przybierają postać moreny dennej, miejscami – jak na północy od Kokoszek – płaskiej i równej, przeważnie jednak lekko falistej i pełnej drobnych wzniesień, mianowicie rozbitej w mnóstwo kopic i krótkich grzbietów, to zagłębień. W owych zagłębieniach pełno drobnych jeziorek – oczek – i większych jezior oraz wysychających błot (śladów dawnych jezior) i powolnie płynących strug.
Wynajem jachtu Gdańsk – w Gdańsku – http://www.bavariasportcharter.pl
źródło: materiały Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku
Gdańsk przeszłości i teraźniejszości 